Arba'in al-Ajurri : Hadits Kedelapan
Telah menceritakan kepada kami Abū Bakr al-Ājurrī, ia berkata: Telah menceritakan kepada kami Ibrāhīm bin Mūsā al-Jauzī, ia berkata: Telah menceritakan kepada kami Dāwud bin Rusyaid, ia berkata: Telah mengabarkan kepada kami al-Walīd bin Muslim, dari Tsaur bin Yazīd, dari Khālid bin Ma‘dān, dari ‘Abdurraḥmān bin ‘Amr as-Sulamī dan Ḥujr al-Kilā‘ī. Keduanya berkata: Kami masuk menemui al-‘Irbādh bin Sāriyah, yang termasuk orang-orang mengenai mereka Allah menurunkan firman-Nya: {“Dan tidak pula berdosa orang-orang yang apabila mereka datang kepadamu agar engkau memberi mereka kendaraan, lalu engkau berkata, ‘Aku tidak mendapatkan kendaraan untuk membawa kalian’”} hingga akhir ayat [At-Taubah: 92]. Kami masuk menemuinya ketika ia sedang sakit. Kami berkata kepadanya: “Kami datang kepadamu untuk berkunjung, menjengukmu, dan mengambil ilmu.” Maka al-‘Irbādh berkata: Rasulullah ﷺ pernah shalat Shubuh bersama kami. Setelah itu, beliau menghadap kepada kami lalu memberikan nasihat yang sangat menyentuh, hingga karenanya mata-mata meneteskan air mata dan hati-hati menjadi takut. Seseorang berkata: “Wahai Rasulullah, sungguh ini benar-benar seperti nasihat perpisahan. Maka apakah pesanmu kepada kami?” Beliau bersabda: “Aku wasiatkan kepada kalian untuk bertakwa kepada Allah, mendengar dan taat, meskipun yang memimpin kalian adalah seorang hamba Habasyah. Sesungguhnya siapa di antara kalian yang hidup sepeninggalku, niscaya akan melihat banyak perselisihan. Maka wajib atas kalian berpegang pada sunnahku dan sunnah khulafaur rasyidin yang mendapat petunjuk. Gigitlah ia dengan gigi-gigi geraham kalian. Jauhilah perkara-perkara baru dalam agama, karena setiap perkara baru adalah bid‘ah, dan setiap bid‘ah adalah kesesatan.”1
Muḥammad bin al-Ḥusain berkata: Dalam hadits ini terdapat banyak ilmu yang seluruh kaum muslimin memerlukan pengetahuannya dan tidak layak bagi mereka untuk tidak mengetahuinya. Di antaranya, Nabi ﷺ memerintahkan mereka dengan ketakwaan kepada Allah ‘Azza wa Jalla, sebagaimana Allah telah memerintahkan mereka dengannya. Mereka tidak dapat mengetahui cara bertakwa kepada-Nya kecuali dengan ilmu. Sebagian orang bijak berkata: “Bagaimana mungkin seseorang menjadi bertakwa apabila ia tidak mengetahui apa yang harus ia takuti dan jauhi?” ‘Umar bin al-Khaththāb radhiyallahu ‘anhu berkata: “Janganlah berdagang di pasar-pasar kami kecuali orang yang telah memahami agamanya; jika tidak, ia akan memakan riba.”
Aku berkata: Maka wajib bagi seluruh kaum muslimin untuk bertakwa kepada Allah ‘Azza wa Jalla dalam menunaikan kewajiban-kewajiban-Nya dan menjauhi hal-hal yang diharamkan-Nya. Di antaranya pula, beliau memerintahkan mereka untuk mendengar dan taat kepada siapa pun yang diangkat sebagai pemimpin atas mereka, baik seorang hamba berkulit hitam maupun selainnya. Ketaatan itu hanya dalam perkara yang ma‘ruf. Sebab, beliau telah memberitahukan bahwa akan terjadi banyak perselisihan di antara manusia, lalu beliau memerintahkan mereka untuk berpegang teguh kepada sunnah beliau dan sunnah para sahabat beliau, yaitu khulafaur rasyidin. Beliau mendorong mereka agar berpegang kepadanya dengan sangat kuat, seperti seseorang menggigit sesuatu dengan gigi gerahamnya karena tidak ingin benda itu terlepas darinya.
Maka wajib bagi setiap muslim mengikuti sunnah-sunnah Rasulullah ﷺ dan tidak melakukan suatu perkara kecuali berdasarkan sunnah beliau dan sunnah khulafaur rasyidin sesudah beliau: Abū Bakr, ‘Umar, ‘Utsmān, dan ‘Alī radhiyallahu ‘anhum ajma‘īn. Demikian pula, ia tidak menyelisihi perkataan para sahabat beliau—semoga rahmat Allah tercurah atas mereka—karena dengan itu, insya Allah, ia akan memperoleh petunjuk. Di antaranya lagi, beliau memperingatkan mereka dari bid‘ah dan memberitahukan bahwa bid‘ah adalah kesesatan. Maka setiap orang yang melakukan suatu perbuatan atau mengucapkan suatu perkataan yang tidak sesuai dengan Kitab Allah ‘Azza wa Jalla, sunnah Rasul-Nya ﷺ, sunnah para khulafaur rasyidin, dan perkataan para sahabat beliau radhiyallahu ‘anhum, maka hal itu adalah bid‘ah, kesesatan, dan tertolak atas orang yang mengucapkan atau melakukannya.
Di antaranya pula, al-‘Irbādh bin Sāriyah berkata: “Rasulullah ﷺ telah memberikan kepada kami suatu nasihat yang sangat menyentuh, hingga mata-mata meneteskan air mata dan hati-hati menjadi takut.” Muḥammad bin al-Ḥusain berkata: Maka perhatikanlah perkataan ini. Ia tidak berkata: “Kami berteriak karena nasihat tersebut,” tidak pula: “Kami menjerit,” tidak pula: “Kami memukulkan tangan ke kepala-kepala kami,” tidak pula: “Kami memukul dada-dada kami,” tidak pula: “Kami berjingkrak-jingkrak,” dan tidak pula: “Kami menari-nari,” sebagaimana dilakukan oleh banyak orang bodoh. Mereka berteriak ketika nasihat disampaikan, menjerit, dan mengguncang-guncangkan diri. Semua itu merupakan permainan setan terhadap mereka. Semua itu adalah bid‘ah dan kesesatan.
Kepada orang yang melakukan hal tersebut dikatakan: Ketahuilah bahwa Nabi ﷺ adalah manusia yang paling benar nasihatnya, paling tulus terhadap umatnya, dan paling lembut hatinya. Para sahabat beliau adalah manusia yang paling lembut hatinya dan manusia terbaik di antara orang-orang setelah beliau. Tidak ada seorang berakal pun yang meragukan hal ini. Namun, mereka tidak berteriak ketika mendengar nasihat beliau, tidak menjerit, tidak berjingkrak, dan tidak menari. Seandainya hal itu benar, tentu merekalah manusia yang paling berhak melakukannya di hadapan Rasulullah ﷺ. Akan tetapi, hal itu adalah bid‘ah, kebatilan, dan kemungkaran. Maka ketahuilah itu. Berpegangteguhlah kalian—semoga Allah merahmati kalian—pada sunnah beliau, sunnah para khalifah rasyid lagi mendapat petunjuk sesudah beliau, serta sunnah seluruh sahabat radhiyallahu ‘anhum ajma‘īn.
حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرٍ الْآجُرِّيُّ قَالَ حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ مُوسَى الْجَوْزِيُّ قَالَ: حَدَّثَنَا دَاوُدُ بْنُ رُشَيْدٍ قَالَ: أَخْبَرَنَا الْوَلِيدُ بْنُ مُسْلِمٍ، عَنْ ثَوْرِ بْنِ يَزِيدَ، عَنْ خَالِدِ بْنِ مَعْدَانَ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ عَمْرٍو السُّلَمِيِّ، وَحُجْرٍ الْكَلَاعِيِّ قَالَا: دَخَلْنَا عَلَى الْعِرْبَاضِ بْنِ سَارِيَةَ وَهُوَ مِنَ الَّذِينَ نَزَلَ فِيهِمْ {وَلَا عَلَى الَّذِينَ إِذَا مَا أَتَوْكَ لِتَحْمِلَهُمْ قُلْتَ لَا أَجِدُ مَا أَحْمِلُكُمْ عَلَيْهِ} الْآيَةُ [التوبة: ٩٢] ، دَخَلُوا عَلَيْهِ وَهُوَ مَرِيضٌ قَالَ: فَقُلْنَا لَهُ: إِنَّا جِئْنَاكَ زَائِرِينَ وَعَائِدِينَ وَمُقْتَبِسِينَ، فَقَالَ عِرْبَاضٌ: إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ صَلَّى بِنَا صَلَاةَ الْغَدَاةِ، ثُمَّ أَقْبَلَ عَلَيْنَا فَوَعَظَنَا بِمَوْعِظَةِ بَلِيغَةٍ ذَرَفَتْ مِنْهَا الْعُيُونُ، وَوَجِلَتْ مِنْهَا الْقُلُوبُ، فَقَالَ قَائِلٌ: يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّ هَذِهِ لَمَوْعِظَةُ مُوَدِّعٍ، فَمَا تَعْهَدُ إِلَيْنَا؟ قَالَ: أُوصِيكُمْ بِتَقْوَى اللَّهِ، وَالسَّمْعِ وَالطَّاعَةِ، وَإِنْ كَانَ عَبْدًا حَبَشِيًّا، فَإِنَّهُ مَنْ يَعِشْ مِنْكُمْ بَعْدِي سَيَرَى اخْتِلَافًا كَثِيرًا، فَعَلَيْكُمْ بِسُنَّتِي وَسُنَّةِ الْخُلَفَاءِ الرَّاشِدِينَ الْمَهْدِيِّينَ، عُضْوًا عَلَيْهَا بِالنَّوَاجِذِ، وَإِيَّاكُمْ وَمُحْدَثَاتِ الْأُمُورِ، فَإِنَّ كُلَّ مُحْدَثَةٍ بِدْعَةٌ، وَكُلَّ بِدْعَةٍ ضَلَالَةٌ.1
قَالَ مُحَمَّدُ بْنُ الْحُسَيْنِ: فِي هَذَا الْحَدِيثِ عُلُومٌ كَثِيرَةٌ يَحْتَاجُ إِلَى عِلْمِهَا جَمِيعُ الْمُسْلِمِينَ وَلَا يَسَعُهُمْ جَهْلُهُ، مِنْهَا أَنَّهُ أَمَرَهُمْ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِمَا أَمَرَهُمُ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ بِتَقْوَاهُ، وَلَا يَعْلَمُونَ بِتَقْوَاهُ إِلَّا بِالْعِلْمِ. قَالَ بَعْضُ الْحُكَّامِ: كَيْفَ يَكُونُ مُتَّقِيًا مَنْ لَا يَدْرِي مَا يَتَّقِي، وَقَالَ عُمَرُ بْنُ الْخَطَّابِ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ: لَا يَتَّجِرُ فِي أَسْوَاقِنَا إِلَّا مَنْ قَدْ فَقِهَ فِي دِينِهِ، وَإِلَّا أَكَلَ الرِّبَا.
قُلْتُ: فَعَلَى جَمِيعِ الْمُسْلِمِينَ أَنْ يَتَّقُوا اللَّهَ عَزَّ وَجَلَّ فِي أَدَاءِ فَرَائِضِهِ، وَاجْتِنَابِ مَحَارِمِهِ، وَمِنْهَا أَنَّهُ أَمَرَهُمْ بِالسَّمْعِ وَالطَّاعَةِ لِكُلِّ مَنْ وُلِّيَ عَلَيْهِمْ مِنْ عَبْدٍ أَسْوَدَ وَغَيْرِ أَسْوَدَ، وَلَا تَكُونُ الطَّاعَةُ إِلَّا بِالْمَعْرُوفِ، لِأَنَّهُ أَعْلَمُهُمْ أَنَّهُ سَيَكُونُ اخْتِلَافٌ كَثِيرٌ بَيْنَ النَّاسِ، فَأَمَرَهُمْ بِلُزُومِ سُنَّتِهِ وَسُنَّةِ أَصْحَابِهِ الْخُلَفَاءِ الرَّاشِدِينَ الْمَهْدِيِّينَ، وَحَثَّهُمْ عَلَى أَنْ يَتَمَسَّكُوا بِهَا التَّمَسُكَ الشَّدِيدَ، مِثْلَ مَا يَعَضُّ الْإِنْسَانُ بِأَضْرَاسِهِ عَلَى الشَّيْءِ يُرِيدُ أَنْ لَا يَفْلِتَ مِنْهُ، فَوَاجِبٌ عَلَى كُلِّ مُسْلِمٍ أَنْ يَتَّبِعَ سُنَنَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ، وَلَا يَعْمَلُوا أَشْيَاءَ إِلَّا بِسُنَّتِهِ وَسُنَّةِ الْخُلَفَاءِ الرَّاشِدِينَ بَعْدَهُ: أَبِي بَكْرٍ، وَعُمَرَ، وَعُثْمَانَ، وَعَلِيٍّ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُمْ أَجْمَعِينَ، وَكَذَا لَا يَخْرُجُ عَنْ قَوْلِ صَحَابَتِهِ رَحْمَةُ اللَّهِ عَلَيْهِمْ، فَإِنَّهُ يَرْشُدُ إِنْ شَاءَ اللَّهُ. وَمِنْهَا أَنَّهُ حَذَّرَهُمُ الْبِدَعَ وَأَعْلَمَهُمْ أَنَّهَا ضَلَالَةٌ، فَكُلُّ مَنْ عَمِلَ عَمَلًا أَوْ تَكَلَّمُ بِكَلَامٍ لَا يُوَافِقُ كِتَابَ اللَّهِ عَزَّ وَجَلَّ، وَلَا سَنَةَ رَسُولِهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ، وَسُنَّةَ الْخُلَفَاءِ الرَّاشِدِينَ، وَقَوْلَ صَحَابَتِهِ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُمْ فَهُوَ بِدْعَةٌ، وَهُوَ ضَلَالَةٌ، وَهُوَ مَرْدُودٌ عَلَى قَائِلِهِ أَوْ فَاعِلِهِ، وَمِنْهَا أَنْ عِرْبَاضَ بْنَ سَارِيَةَ قَالَ: وَعَظَنَا رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَوْعِظَةً بَلِيغَةً ذَرَفَتْ مِنْهَا الْعُيُونُ، وَوَجِلَتْ مِنْهَا الْقُلُوبُ.
قَالَ مُحَمَّدُ بْنُ الْحُسَيْنِ: فَمَيِّزُوا هَذَا الْكَلَامَ، لَمْ يَقُلْ: صَرَخْنَا مِنْ مَوْعِظَةٍ، وَلَا زَعَقْنَا، وَلَا طَرَقْنَا عَلَى رُءُوسِنَا، وَلَا ضَرَبْنَا عَلَى صُدُورِنَا، وَلَا زَفَنَّا، وَلَا رَقَصْنَا كَمَا فَعَلَ كَثِيرٌ مِنَ الْجُهَّالِ، يَصْرُخُونَ عِنْدَ الْمَوَاعِظِ وَيَزْعَقُونَ، وَيَنْغَاشُونَ، وَهَذَا كُلُّهُ مِنَ الشَّيْطَانِ يَلْعَبُ بِهِمْ، وَهَذَا كُلُّهُ بِدْعَةٌ وَضَلَالَةٌ.
يُقَالُ لِمَنْ فَعَلَ هَذَا: اعْلَمْ أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَصْدَقُ النَّاسِ مَوْعِظَةً، وَأَنْصَحُ النَّاسِ لِأُمَّتِهِ، وَأَرَقُّ النَّاسِ قَلْبًا، وَأَصْحَابُهُ أَرَقُّ النَّاسِ قُلُوبًا، وَخَيْرُ النَّاسِ مِمَّنْ جَاءَ بَعْدَهُمْ، وَلَا يَشُكُّ فِي هَذَا عَاقِلٌ، مَا صَرَخُوا عِنْدَ مَوْعِظَتِهِ، وَلَا زَعَقُوا، وَلَا رَقَصُوا، وَلَا زَفَنُوا، وَلَوْ كَانَ هَذَا صَحِيحًا لَكَانُوا أَحَقَّ النَّاسِ بِهَذَا أَنْ يَفْعَلُوهُ بَيْنَ يَدَيْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ، وَلَكِنَّهُ بِدْعَةٌ وَبَاطِلٌ وَمُنْكَرٌ، فَاعْلَمْ ذَلِكَ، فَتَمَسَّكُوا رَحِمَكُمُ اللَّهُ بِسُنَّتِهِ، وَسُنَّةِ الْخُلَفَاءِ مِنْ بَعْدِهِ الرَّاشِدِينَ الْمَهْدِيِّينَ، وَسَائِرِ الصَّحَابَةِ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُمْ أَجْمَعِينَ.
1. Dan diriwayatkan pula oleh Ahmad (4: 126 - 127), dan darinya oleh Abu Dawud (4607) serta selain mereka dari beberapa jalur dari al-Walid dengannya, dan sanadnya hasan.
1. وَأَخْرَجَهُ أَحْمَدُ (٤ : ١٢٦ - ١٢٧) وَعَنْهُ أَبُو دَاوُدَ (٤٦٠٧) وَغَيْرُهُمْ مِنْ طُرُقٍ عَنِ الْوَلِيدِ بِهِ ، وَإِسْنَادُهُ حَسَنٌ
حدثنا أبو بكر الآجري قال حدثنا إبراهيم بن موسى الجوزي قال: حدثنا داود بن رشيد قال: أخبرنا الوليد بن مسلم، عن ثور بن يزيد، عن خالد بن معدان، عن عبد الرحمن بن عمرو السلمي، وحجر الكلاعي قالا: دخلنا على العرباض بن سارية وهو من الذين نزل فيهم {ولا على الذين إذا ما أتوك لتحملهم قلت لا أجد ما أحملكم عليه} الآية [التوبة: ٩٢] ، دخلوا عليه وهو مريض قال: فقلنا له: إنا جئناك زائرين وعائدين ومقتبسين، فقال عرباض: إن رسول الله صلى الله عليه وسلم صلى بنا صلاة الغداة، ثم أقبل علينا فوعظنا بموعظة بليغة ذرفت منها العيون، ووجلت منها القلوب، فقال قائل: يا رسول الله إن هذه لموعظة مودع، فما تعهد إلينا؟ قال: أوصيكم بتقوى الله، والسمع والطاعة، وإن كان عبدا حبشيا، فإنه من يعش منكم بعدي سيرى اختلافا كثيرا، فعليكم بسنتي وسنة الخلفاء الراشدين المهديين، عضوا عليها بالنواجذ، وإياكم ومحدثات الأمور، فإن كل محدثة بدعة، وكل بدعة ضلالة.1
قال محمد بن الحسين: في هذا الحديث علوم كثيرة يحتاج إلى علمها جميع المسلمين ولا يسعهم جهله، منها أنه أمرهم صلى الله عليه وسلم بما أمرهم الله عز وجل بتقواه، ولا يعلمون بتقواه إلا بالعلم. قال بعض الحكام: كيف يكون متقيا من لا يدري ما يتقي، وقال عمر بن الخطاب رضي الله عنه: لا يتجر في أسواقنا إلا من قد فقه في دينه، وإلا أكل الربا.
قلت: فعلى جميع المسلمين أن يتقوا الله عز وجل في أداء فرائضه، واجتناب محارمه، ومنها أنه أمرهم بالسمع والطاعة لكل من ولي عليهم من عبد أسود وغير أسود، ولا تكون الطاعة إلا بالمعروف، لأنه أعلمهم أنه سيكون اختلاف كثير بين الناس، فأمرهم بلزوم سنته وسنة أصحابه الخلفاء الراشدين المهديين، وحثهم على أن يتمسكوا بها التمسك الشديد، مثل ما يعض الإنسان بأضراسه على الشيء يريد أن لا يفلت منه، فواجب على كل مسلم أن يتبع سنن رسول الله صلى الله عليه وسلم، ولا يعملوا أشياء إلا بسنته وسنة الخلفاء الراشدين بعده: أبي بكر، وعمر، وعثمان، وعلي رضي الله عنهم أجمعين، وكذا لا يخرج عن قول صحابته رحمة الله عليهم، فإنه يرشد إن شاء الله. ومنها أنه حذرهم البدع وأعلمهم أنها ضلالة، فكل من عمل عملا أو تكلم بكلام لا يوافق كتاب الله عز وجل، ولا سنة رسوله صلى الله عليه وسلم، وسنة الخلفاء الراشدين، وقول صحابته رضي الله عنهم فهو بدعة، وهو ضلالة، وهو مردود على قائله أو فاعله، ومنها أن عرباض بن سارية قال: وعظنا رسول الله صلى الله عليه وسلم موعظة بليغة ذرفت منها العيون، ووجلت منها القلوب.
قال محمد بن الحسين: فميزوا هذا الكلام، لم يقل: صرخنا من موعظة، ولا زعقنا، ولا طرقنا على رءوسنا، ولا ضربنا على صدورنا، ولا زفنا، ولا رقصنا كما فعل كثير من الجهال، يصرخون عند المواعظ ويزعقون، وينغاشون، وهذا كله من الشيطان يلعب بهم، وهذا كله بدعة وضلالة.
يقال لمن فعل هذا: اعلم أن النبي صلى الله عليه وسلم أصدق الناس موعظة، وأنصح الناس لأمته، وأرق الناس قلبا، وأصحابه أرق الناس قلوبا، وخير الناس ممن جاء بعدهم، ولا يشك في هذا عاقل، ما صرخوا عند موعظته، ولا زعقوا، ولا رقصوا، ولا زفنوا، ولو كان هذا صحيحا لكانوا أحق الناس بهذا أن يفعلوه بين يدي رسول الله صلى الله عليه وسلم، ولكنه بدعة وباطل ومنكر، فاعلم ذلك، فتمسكوا رحمكم الله بسنته، وسنة الخلفاء من بعده الراشدين المهديين، وسائر الصحابة رضي الله عنهم أجمعين.